Władysław Gruberski (1873-1933), II RP Unikatowa Plakieta Brąz – Porucznik Stanisław Bałanda, Ministerstwo Spraw Wojskowych 1918/19

Stylistyka, forma i jakość wykonania wskazują na autorstwo Władysława Gruberskiego (1873–1933) – wybitnego polskiego rzeźbiarza i medaliera, jednego z czołowych przedstawicieli sztuki przełomu XIX i XX wieku. Gruberski kształcił się m.in. w Warszawie, Krakowie, Wiedniu, Monachium, Rzymie oraz w Paryżu, gdzie studiował pod kierunkiem Auguste’a Rodina. Tworzył zarówno monumentalne pomniki, jak i medale, plakiety oraz odznaki – m.in. słynną GAPA, czyli znak pilota lotnictwa wojskowego. Wśród jego dzieł znajdują się również portrety wybitnych postaci życia publicznego, w tym marszałka Józefa Piłsudskiego i prezydenta Ignacego Mościckiego. W 1928 roku jego prace zaprezentowano podczas konkursu rzeźby na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Amsterdamie.

Plakieta wykonana została w realistycznym stylu charakterystycznym dla Gruberskiego. Relief przedstawia profilowy portret oficera w mundurze wz. 1917, z precyzyjnie oddanymi detalami umundurowania i wyraźną charakterystyką twarzy. Na dolnym pasie znajduje się inskrypcja:
„POR. ST. BAŁANDA SZEF WYD. PERS. M.S. WOJSK”,
co sugeruje, że dzieło powstało jako forma uhonorowania służby Bałandy w strukturach resortu wojskowego odradzającej się Rzeczypospolitej.

Tego rodzaju plakiety, szczególnie o tak dużych wymiarach (47,4 × 32,4 cm), wykonywano najczęściej jako formę oficjalnego upamiętnienia zasłużonych oficerów. Umieszczano je w gmachach instytucji państwowych, wojskowych lub wręczano jako prestiżowe wyróżnienia honorowe.

Stan zachowania – dobry. W lewym górnym rogu widoczny ślad po dawnym uszkodzeniu, prawdopodobnie przestrzeleniu; miejsce to zostało profesjonalnie naprawione.

Wyjątkowy przykład sztuki pamiątkowej o dużym znaczeniu historycznym, artystycznym i kolekcjonerskim.

——

„Bałanda Stanisław Franciszek Antoni

1. 13 VI 1885 w m. Jeleśnia k. Żywca, s. Bronisława i Klementyny z d. Waligóra.

Ukończył gimnazjum w Krakowie oraz tamtejszą Akademię Handlową, uzyskał absolutorium na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 1911 należał do ZS. Od 5 VIII 1914 w oddziałach strzeleckich J. Piłsudskiego, następnie w LP. Mianowany 24 XII 1914 do stopnia chor. art., awansowany 17 IX 1915 do stopnia ppor. art. Oficer parku amunicyjnego (dowódca kolumny art. PA/1. Od 2 do 16 I 1917 był słuchaczem kursu w Szkole Strzeleckiej Artylerii w Rembertowie. Po kryzysie przysięgowym (VII 1917) w Polskim Korpusie Posiłkowym – I oficer bat. haubic. Po Rarańczy (15–16 II 1918) internowany w Szeklence. Był oskarżony w procesie legionistów w Marmaros-Sziget (8 VI – 2 X 1918). Po umorzeniu postępowania sądowego wstąpił do Polskiej Siły Zbrojnej obejmując 31 X 1918 referat personalny w dowództwie. 8 XI 1918 awansował na por. art. ze starszeństwem z 12 X. Uczestniczył w rozbrajaniu Niemców. Przyjęty do WP reskryptem Rady Regencyjnej z 31 X 1918 i dekretem z 8 XI 1918 mianowany (zatwierdzony w stopniu) por. ze starszeństwem z 12 X 1918 i kolejno dekretem z 4 XII 1919 z dniem 1 XII 1919 kpt. art. Służył w MSWojsk., kierował referatem personalnym w gabinecie ministra spraw wojskowych. Zweryfikowany po wojnie w stopniu mjr. art. ze starszeństwem z 1 VI 1919, zajmował stanowisko w Biurze Szefa Administracji Armii. 15 VIII 1924 awansował na ppłk. art. Przeniesiony do służby uzbrojenia, służył w Inspektoracie Techniki Uzbrojenia (1928) i w Wojskowym Zakładzie Zaopatrzenia Uzbrojenia w Warszawie (1932). 30 VI 1933 przeszedł w stan spoczynku. Mieszkał w Warszawie. Pracował w Obronie Przeciwlotniczej i Przeciwgazowej, był wiceprezesem okręgu stołecznego ZLP. Po kampanii 1939 roku przedostał się na zachód. W VII 1940 skierowany do obozu do Stacji Zbornej Oficerów w Rothesay na wyspie Bute. Po wojnie pozostał na obczyźnie. Zmarł 1 I 1948 w Londynie. Pochowany na tamtejszym Cmentarzu Streatham Park. Żonaty z Natalią Wandą z d. Prunmajer. Odznaczony KN, OOP 5. kl., KW x2, Złotym KZ oraz rumuńskim orderem Gwiazdy Rumunii 4. kl., austr. Złotym Krzyżem Zasługi na Wstędze (11 XI 1916).”

Źródło biogramu: https://zolnierze-niepodleglosci.pl/%C5%BCo%C5%82nierz/181896/